De wijze waarop wij energie opwekken, gaat sterk veranderen. Nu gebruiken we nog vooral fossiele brandstoffen: olie voor het vervoer, gas voor de warmtevoorziening en elektriciteit voor kracht en licht. Omdat olie, gas en steenkolen opraken en vervuilend zijn, gaan we duurzame energiebronnen gebruiken. Zo gaan auto’s op elektriciteit rijden in plaats van op benzine. In gebouwen komen duurzame verwarmingsinstallaties in plaats van gasgestookte cv-installaties.

Het vervangen van fossiele energiebronnen door duurzame energiebronnen, noemen we de energietransitie.

Bij het massaal verbranden van fossiele brandstoffen komt veel CO2 (zuurstof) vrij. Te veel CO2 uitstoot (emissie) veroorzaakt extreme weersomstandigheden (hitte, stormen en wateroverlast). In Europa moet in 2030 de CO2 uitstoot zijn gehalveerd. En in 2050 moet het nul zijn. Dat geldt ook voor gebouwen. Om die ambitie in Nederland waar te maken, moeten ongeveer 50.000 bestaande woningen per jaar worden verduurzaamd en na 2021 zelfs 200.000 woningen per jaar!

 

Hoe werkt de Energy Quiz?

Met de Energy Quiz leer je over duurzame energievoorziening in gebouwen. Hoeveel stroom en warmte heeft een gebouw nodig en hoe kun je dat duurzaam maken? En hoe wordt het bouwproces duurzamer door bijvoorbeeld het opnieuw gebruiken van bouwafval (circulair bouwen)? En tijdens de quiz krijg je les van toonaangevende bedrijven over duurzaam bouwen. Doe je best! Want de winnaars van de Energy Quiz verdienen tickets voor een concert naar keuze! Iedere dinsdag vanaf maart tussen 13 en 14 uur (en voor sommige ook maandag de les erna) beantwoord je de quizvragen in Cumlaude. Meedoen is verplicht en telt mee voor jouw cijfer.

Kortom:

- Duurt 4 weken

- Iedere week ongeveer 5 meerkeuzevragen

- Aan het eind een casus: Vlog jouw energiebesparingsplan!

 

Spelregels

1. Alle info met vragen en planning van de EQ staan in Cumlaude of ItsLearning.

2. Per team geeft de vertegenwoordiger met de teamnaam antwoord op de vragen.

3. Zet eenmalig de joker in als je twijfelt over het goede antwoord en toch een punt wilt verdienen.

4. Zet eenmalig de verdubbelaar in als je denkt het goede antwoord te weten en een bonuspunt wilt verdienen.

5. Te laat ingeleverd? Geen punten.

 

2 finales: De 3 beste teams van de quiz spelen een finale met benaderingsvragen. De 5 teams met de beste vlogs worden beoordeeld door een deskundige jury.

3 prijzen:

1. Winnaars Quiz

2. Beste vlog

3. Beste inzet vlog

Programma

Datum en tijd Wat Wie
2 maart 13.00 uur Kick-Off

Uitleg EQ Week 1 Gastles Duurzame innovaties voor de toekomstige bouwprofessional 1e week EQ 5 meerkeuze vragen over Elektriciteit

Docenten, Berri de Jonge, Innovatiemanager bij Plegt-Vos
9 maart 13.00 uur 2e week EQ

Online gastcollege: Van zon naar elektriciteit: hoe werkt dat? 6 meerkeuze vragen over Warmtevoorziening

Maarten Assendorp, student duurzame energietechniek
16 maart 13.00 uur 3e week EQ

Online gastcollege: Duurzame energiesystemen in een gebouw: Van het gas af en de zon er op. Start week 3: 5 meerkeuze vragen over Duurzame Gebouwen

Mark Derksen, Energieadviseur bij Croonwolter&Dros
23 maart 13.00 uur 4e week EQ

Online gastcollege: Circulair bouwen is de toekomst!

Uitleg Vlog: bedenk een praktisch energiebesparingsplan en maak daar een korte videopresentatie over Start week 4: Duurzaam/circulair bouwen & vlog

Dik Roetert Steenbruggen, adviseur innovatie bij woningstichting De Woonplaats
30 maart 13.00 uur 5e week EQ

Online gastles: Het totale plaatje van duurzaam bouwen: vanaf idee tot en met realisatie.

Bespreken juiste antwoorden EQ Vlog maken

William Westerhof en Frank Snijders - Gemeente Hengelo
16 april 23:59 uur Inleveren Vlog Bij docenten (Cumlaude/ItsLearning)
23 april 23:59 uur Docenten kiezen een top 5 uit de vlog inzendingen Opsturen naar de 5 juryleden Docenten
18 mei 13.00 uur

Finale

Finale

Top 3 quiz – benaderingsvragen Top 5 – bekend maken winnaars (beste + inzet/orginaliteit)

Iedereen + jury

 

Jurering Vlog’s onder leiding van Guido Mul, hoogleraar bij de Universiteit Twente:

· Wethouder duurzaamheid gemeente Hengelo – Claudio Bruggink

· Facilitair manager ROC - Marcel van Vliet

· Manager bouwbedrijf - Edwin Normann

· Specialist duurzaam bouwen - Maurice Beijk

· Professor Universiteit Twente - Guido Mul

Quizvragen

Week 4 - CIRCULAIR BOUWEN

Bij duurzaam bouwen gaat het niet alleen over een laag energieverbruik. Maar ook over een manier van bouwen en gebruik van bouwmaterialen die rekening houdt met het milieu. Denk aan het hergebruik van materialen.

 

4.1

We gaan van een zogenaamde lineaire economie, waar we producten weggooien nadat we ze hebben gebruikt, naar een circulaire economie dat gericht is op waardebehoud: hergebruik, opknappen en repareren.

Wat is het doel van Circulariteit?

A. Beperken van energievraag

B. Beperken van rechte vormen in ontwerpen

C. Tegengaan van uitputten van grondstoffen

 

4.2

Circulair is een ander woord voor kringloop. En een kringloop is oneindig. Voor de bouw betekent dit dat we steeds meer gaan hergebruiken. Afval bestaat niet meer. Er ontstaan steeds meer mogelijkheden met restmaterialen. Sloopbedrijven worden belangrijke leveranciers van bouwstoffen.

Is het belangrijk dat in het ontwerpproces al rekening wordt gehouden met circulair bouwen?

A. Nee, want een aannemer gaat het pas circulair bouwen

B. Ja, om rekening te houden met bouwmaterialen en toekomstig gebruik voordat je bouwt

C. Nee, pas als de opdrachtgever het gebouw gaat gebruiken wordt het belangrijk

 

4.3

Wat zijn hernieuwbare grondstoffen?

A. Aluminium

B. Hout

C. Beton

 

4.4

Wat is een materialenpaspoort?

A. Een overzicht van de materialen die gebruikt zijn in een bouwwerk en buiten de Europese Unie zijn gekocht

B. Een overzicht van wat er vrij is gekomen of gaat komen uit een te slopen weg, brug of ander bouwwerk.

C. Een overzicht met de kosten inzichtelijk per m2 van de materiaalsoorten

 

Week 3 - DUURZAME GEBOUWEN

Voor ongeveer 40% vindt het energieverbruik plaats binnen de gebouwde omgeving. Die moet in ons land in 2050 volledig energieneutraal zijn. In de omgevingsvergunning, de vergunning die je bij de gemeente moet aanvragen om te kunnen (ver)bouwen, worden steeds meer strengere eisen gesteld ten aanzien van duurzaamheid.

3.1 - Wat betekent BENG?

A. Bijzonder Energiezuinig Nieuw Gebouw

B. Bewezen Energiebesparend Nationaal Gebouw

C. Bijna Energieneutraal Gebouw

 

3.2 - Wat is het verschil tussen energieneutraal en nul-op-de-meter (NOM)?

A. Geen

B. Een NOM gebouw wekt niet alleen de energie voor gebouwinstallaties zelf op, zoals bij een energieneutraal gebouw, maar ook het jaarlijkse energiegebruik van de apparaten die bewoners/gebouwgebruikers zelf in het gebouw meenemen (computers, koelkast, wasmachine)

C. Energieneutraal gebouw heeft geen CO2 uitstoot en een NOM gebouw is losgekoppeld van het energienet

 

3.3 In 1979 werd op de TU-Delft een driestappen strategie geïntroduceerd om een energiezuinig ontwerp te maken. Hoe heet die driestappen strategie?

A. Hink-stap-sprong

B. De Delftse bouwstrategie

C. De Trias Energetica

 

3.4 Wat is de eerste stap in het verduurzamen van een gebouw?

A. Het gebouw goed isoleren

B. De lampen uitdoen wanneer er niemand aanwezig is

C. Zonnepanelen plaatsen

 

3.5 Wat is het meest duurzaam aan De Gieterij?

A. Het behoud en hergebruik van de oude fabriekshal

B. De aansluiting op het warmtenet

C. De draaideuren die zorgen voor verminderen van het warmteverlies

D. Het hergebruik van de warmte in het gebouw via waterleidingen in het beton (betonkernactivering)

E. Het spoelen van de toiletten met overtollige grondwater van de binnenstad

 

 

Week 2 - WARMTEVOORZIENING

Gas is nog een belangrijke energiebron voor warmte in Nederland. Maar Nederland wil van het aardgas af. Waarom? Niet alleen om de CO2 uitstoot. Nederland gaat stoppen met het winnen van gaswinning in Groningen vanwege de aardbevingen in dat gebied. En om niet afhankelijk te worden van gas uit het buitenland, gaan we over naar lokale duurzame warmtebronnen.

Sinds 1 juli 2018 mogen nieuwbouwhuizen al niet meer aangesloten worden op het gasnet en per jaar moeten zo’n 50.000 bestaande woningen van het gas af worden gehaald. Het doel is om in 2050 helemaal aardgasvrij te zijn.

2.1 - Hoeveel gas gebruiken we eigenlijk om een gebouw te verwarmen?

De gasmeter staat in de meterkast van de woning of in de zgn. stookruimte van het gebouw. Het gasverbruik wordt gemeten in m3. Het gemiddelde gasverbruik van huishoudens in Nederland is 1400 m3 per jaar. Het gasverbruik wordt bepaald door een groot aantal factoren: grootte van het gebouw, de isolatie, het aantal personen in het gebouw, het verbruiksgedrag en natuurlijk ook het weer. Gas wordt ook gebruikt om mee te koken en voor warm tapwater (warm water, douches).

Hoeveel gas hebben we minstens nodig om De Gieterij te verwarmen?

A. Minder dan 10.000 m3

B. Tussen 10.000 m3 en 150.000 m3

C. Tussen 150.000 m3 en 400.000 m3

D. Meer dan 400.000 m3

Zoek op de site van CBS op wat het gemiddelde verbruik is: StatLine - Energiekentallen utiliteitsbouw dienstensector; oppervlakteklasse (cbs.nl) En schat in wat de warmtevraag op school is op basis van de vloeroppervlakte (55.000 m2), de mate van isolatie/warmteverlies en het aantal gebouwgebruikers.

 

2.2 - Duurzame warmtebronnen
Er zijn verschillende duurzame warmtebronnen om warmte op te wekken als vervanger voor aardgas. Wat zijn drie voorbeelden van duurzame warmtebronnen?

A. Kernenergie, fysiothermie, stralingswarmte

B. Aquathermie, biomassa, bodemenergie (WKO)

C. Geothermie, restwarmte, infrarood

 

2.3 – Warmteopwekking

Een gebouw kan op verschillende manieren verwarmd worden.

Een gasgestookte CV ketel. Deze ketels worden nog in de meeste huizen gebruikt, maar worden richting 2050 allemaal vervangen door installaties die niet op gas werken.

Een elektrische warmtepomp: Bodemwater of buitenlucht wordt geleid langs een vloeistof die op lage temperatuur al verdampt (koudemiddel). De pomp drukt de damp samen en de temperatuur stijgt. De warmte wordt vervolgens langs de waterleiding van het warmtesysteem geleid (warmtewisselaar) om de warmte af te geven.  Warmtepompen kunnen ook gebruikt worden in combinatie met een CV-ketel. Je hebt individuele warmtepompen per gebouw en collectieve warmtepompen waar meerdere gebouwen gebruik van maken.

Bio-energie is het verbranden van biomassa om water te verwarmen. Biomassa is organisch materiaal zoals houtafval en biogas afkomstig van gft-afval of mestvergisting.

Behalve per gebouw kan er ook een collectieve warmtebron worden gebruikt die meerdere gebouwen van warmte kan voorzien. Deze zgn stadsverwarming wordt gebruikt wanneer ergens veel restwarmte over is die benut kan worden. Een mooi voorbeeld hiervan is de warmte afkomstig van de afvalverwerking bij Twence.

 

Hoe wordt De Gieterij verwarmd?

A. Met een gasgestookte CV ketel

B. Met een warmtepomp

C. Met een biomassaketel

D. Via stadsverwarming

 

2.4 - Warmtenet

Kijk de onderstaande video over het warmtenet in Hengelo.

Een warmtenet staat ook wel bekend als stadsverwarming of blokverwarming. In het warmtenet van Hengelo wordt eerst voornamelijk de industrie voorzien van hoog temperatuur warmte (75 – 90 C) en daarna de restwarmte (laag temperatuur 30 -55 C) met collectieve warmtepompen verhoogd van 40 graden naar 70 graden zodat ook minder geïsoleerde woningen aangesloten kunnen worden en in warm tapwater (kraan, douche) kan worden voorzien. Op een laag temperatuur warmtenet (30 tot 55 graden) kunnen meer gebouwen aangesloten worden en is het warmteverlies tijdens het transport gering. Maar dan heeft ieder gebouw individueel een warmtepomp nodig om bij koude dagen te voorzien in de warmtevraag en de temperatuur te verhogen naar de vereiste 60 graden voor warm tapwater.

Hoeveel zonnepanelen heb je nodig voor het gemiddelde stroomverbruik van een warmtepomp?

A. +/- 5

B. +/- 7

C. +/- 10

 

2.5 - Aquathermie

Aquathermie is het verwarmen en koelen van gebouwen door het gebruik van warmte en koude van oppervlakte water, afvalwater of drinkwater.

Welk warmteniveau levert deze manier van warmtewinning?

A. Midden temperatuur (55-75 C)

B. Laag temperatuur (30-55 C)

C. Zeer lage temperatuur (10-30 C)

 

2.6 - Warmtebesparing

De Gieterij heeft een zonneschoorsteen. Wat is dat?

A. Een schoorsteen waar de zon doorheen schijnt

B. Natuurlijke ventilatie via thermische trek

C. Daglichtsysteem

 

 

Bedrijfsfilm Twence


 

 

Week 1 – ELEKTRICITEIT

Vanaf 2030 is het in Nederland verboden om met kolen elektriciteit op te wekken. Het streven is om dan 70% van alle elektriciteit uit hernieuwbare bronnen op te wekken. Bijvoorbeeld van windturbines op zee, op land en met zonnepanelen op daken en in zonneparken.

1.1 – Elektriciteitsverbruik

Het elektraverbruik wordt gemeten in kilowatt uur (kWh). In de woning vind je de meter in de meterkast en in gebouwen staan ze in wat vaak technische ruimte wordt genoemd. Meters worden tegenwoordig steeds meer online afgelezen. Het gemiddelde verbruik van huishoudens is 2800 kWh per jaar. Het werkelijk verbruik is afhankelijk van diverse factoren zoals het aantal bewoners, gedrag en de verschillende elektrische apparaten. Grote energieverbruikers zijn koelkasten, diepvriezen, de airco en de wasdroger.

Wat is het gemiddelde elektraverbruik per jaar van het schoolgebouw de Gieterij in Hengelo?

Tussen de…

A. 50.000 kWh – 100.000 kWh

B. 100.000 kWh en 500.000 kWh

C. 500.000 kWh en 2000.000 kWh

D. meer dan 2500.000 kWh

TIP

Net als bij huishoudens worden ook gemiddelde energieverbruiken van scholen bijgehouden. Zoek op de site van CBS op wat het gemiddelde verbruik is: StatLine - Energiekentallen utiliteitsbouw dienstensector; oppervlakteklasse (cbs.nl) En schat in op basis van de apparatuur op school en het gedrag van studenten of het verbruik van de Gieterij hoger of lager dan het gemiddelde zal zijn. De vloeroppervlakte van de Gieterij is 55.000 m2.

 

1.2 – Energiekosten per student

Voor de school is het interessant om te weten wat de energiekosten zijn per student om te kunnen beoordelen of investeringen in energiebesparing terugverdiend kunnen worden. Behalve de kosten voor de productie en levering van energie, betaal je ook belasting. De overheid verhoogt de energiebelasting voor aardgas en verlaagt de energiebelasting voor elektriciteit. De overheid wil hiermee stimuleren dat er vaker wordt gekozen voor elektrische warmteopties, zoals warmtepompen. Of voor duurzame warmteopties, zoals aardwarmte. Hoeveel kost het gemiddelde elektraverbruik per jaar per student in De Gieterij in Hengelo?

A. tussen € 1,- en € 15,-

B. tussen € 15,- en € 25,-

C. tussen € 25,- en € 40,-

D. meer dan € 40,- per student

Maak gebruik van de volgende gegevens: De Gieterij heeft 9250 studenten

Energiekosten voor productie en levering per kWh: € 0,07

2020 De eerste 10.000 kWh 10.001 t/m 50.000 kWh 50.001 t/m 10 miljoen kWh Meer dan 10 miljoen kWh zakelijk
Energiebelasting per kWh € 0,09770 € 0,05083 € 0,01353 € 0,00055

Let op: dit zijn belastingschijven. Voor de eerste 10.000 kWh geldt het genoemde bedrag per kWh. Voor het deel dat boven de 10.000 uitkomt, geldt het daar genoemde bedrag per kWh. Ga zo door tot aan het aantal kWh van De Gieterij die je eerder hebt uitgerekend.

Vind je het interessant om meer te weten over energiebelastingen? Kijk dan op: https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_belastingen/belastingen_op_milieugrondslag/energiebelasting/

 

1.3 – CO2 uitstoot

Planten hebben CO2 nodig om te kunnen groeien en om zuurstof te produceren. Zuurstof hebben we nodig om te kunnen ademhalen. En CO2 is een belangrijke broeikasgas in de atmosfeer. Zonder broeikasgassen zou de gemiddelde temperatuur op aarde zo'n 33 graden lager zijn: –18 °C in plaats van de huidige +15 °C. Dus CO2 is noodzakelijk om te kunnen leven. Maar de uitstoot van CO2 is meer dan dat de natuur kan opnemen. Een gemiddelde boom kan in een jaar ongeveer 20 kg CO2-uitstoot opnemen. Het te veel CO2 in de atmosfeer veroorzaakt snelle opwarming van de aarde, waardoor ijskappen smelten, zeespiegel stijgt, extreem weer ontstaat… En het te veel aan CO2 uitstoot komt vooral omdat we massaal fossiele brandstoffen verbranden.

Hoeveel CO2 uitstoot genereert het elektraverbruik van De Gieterij in Hengelo per jaar (ervan uitgaan dat de stroom afkomstig is van een kolencentrale) ?

A. minder dan 1.000 kg Co2 per jaar

B. tussen 1.000 kg en 100.000 kg Co2 per jaar

C. tussen 100.000 kg en 1.000.000 kg Co2 per jaar

D. meer dan 1.000.000 kg Co2 per jaar

 

1.4 – CO2 compenseren

Hoeveel bomen zijn er nodig om de CO2 uitstoot door het (grijze) elektraverbruik van De Gieterij te compenseren?

A. minder dan 50 bomen

B. tussen de 50 en 5000 bomen

C. tussen de 5000 en 150.000 bomen D. meer dan 150.000 bomen

 

1.5 – Zonnestroom

De zon is op termijn onze belangrijkste bron van energie. Zonne-energie, ook wel zonnestroom genoemd, is vrijwel onuitputtelijk en overal toepasbaar. Zonnestroom kan in 2050 minstens een kwart van onze energiebehoefte afdekken. De wolken houden 40% van het zonlicht tegen. En toch levert de zon 10.000 keer zoveel energie als we met z’n allen op aarde nodig hebben. Als we een gebied ter grootte van Nederland vol zetten met zonnepanelen, hebben we genoeg elektriciteit voor de hele wereld. Het beeld van donkere, rechthoekige zonnepanelen op daken gaat verdwijnen. Zichtbare panelen zijn straks achterhaald en maken plaats voor onzichtbare elementen. Die worden niet langer geplaatst op, maar verwerkt in daken, gevels en ramen. De nieuwe panelen zijn in elke gewenste kleur en vorm te produceren, flexibel, onzichtbaar en de energie opbrengst neemt elk jaar toe.

Hoeveel zonnepanelen zijn er nodig om op jaarbasis voldoende elektra op te wekken voor de verlichting in de centrale hal van De Gieterij in Hengelo?

In de centrale hal hangen 46 lampen van 80W en 34 lampen van 120W. Maak een inschatting van het aantal lichturen in een schooljaar om kWh uit te rekenen. Zoek de gemiddelde opbrengst van een zonnepaneel op.

A. Minder dan 10 PV panelen

B. Tussen 10 en 25 PV panelen

C. Tussen 25 en 50 PV panelen

D. Meer dan 50 PV panelen

EnergyQuiz op het ROC van Twente is een samenwerkingsverband van Croonwolter&dros, Stichting Generatin' en het ROC van Twente. Voor vragen over de EnergyQuiz op het ROC van Twente, neem contact op met je docent. Voor andere vragen, neem contact op met Martijn Zomerplaag.

Contact
Martijn Zomerplaag

+31 (0) 6 397 200 11
martijn@concern4.nl

 

Website door Yanick Brezet. Yanickbrezet.nl (c) 2021 EnergyQuiz